Herstructurering bedrijventerrein Havengebied

3,8 miljoen euro voor onderhoud aan de haven

Op maandag 6 oktober 2008 heeft de Enschedese Gemeenteraad besloten € 3.780.000,- beschikbaar te stellen voor het onderhoud aan de haven.

Het raadvoorstel vindt u hieronder.

Voorstel GEMEENTERAAD

VII – F+A

 

 

Stuknummer

Dienst

 

13454

 

 

Dienst Stedelijke Ontwikkeling en Beheer

Programma

Corsanummer

 

Woon- en leefomgeving

 

 

Onderwerp

Enschede

 

Onderhoud haven

 

 

2 september 2008


Wij stellen u voor te besluiten tot

1.       kennis te nemen van de Nota ‘Onderhoud haven’;

2.       in te stemmen met de argumentatie als onderbouwing van de benodigde middelen voor het onderhoud van de haven;

3.       na instemming met de argumentatie de bij de integrale afweging gereserveerde middelen van € 3.780.000,- voor het onderhoud aan de haven beschikbaar te stellen.

 

Toelichting op het voorstel

 

1.     Relatie met programma/beleidskader/wettelijke taak/bestuurlijke geschiedenis

 

Een van de speerpunten van Enschede ‘Enschede Werkt’ is de verhoging van het aantal arbeidsplaatsen in Enschede. Het Havengebied en de haven bieden veel arbeidsplaatsen (ongeveer 6000) voor onder andere lagergeschoolden. Het herstel van het Havengebied en de haven geven daarmee invulling aan dit speerpunt.

Een belangrijk speerpunt van het programma Woon- en Leefomgeving vormt Duurzaamheid. Het vervoer van goederen over water is een schonere en meer duurzame vorm ten opzichte van vervoer over de weg. Als b.v. de Twentse havens geen schepen meer kunnen ontvangen neemt het aantal vrachtbewegingen in de regio toe. Hierdoor komt de leefbaarheid in de stedelijke omgeving verder in het gedrang en vindt er meer uitstoot van uitlaatgassen plaats. Het verbeteren van de bereikbaarheid via het water en het verbeteren van het functioneren van de haven van Enschede geeft daarmee invulling aan het speerpunt ‘Duurzaamheid’.

De verbetering van de waterkwaliteit in de haven is ook uit het oogpunt van milieukwaliteit noodzakelijk. Op dit moment komen in de haven en in een deel van het Twentekanaal namelijk periodiek eendensterfte, zieke en dode vissen en blauwalg voor. Dit wordt mede veroorzaakt door een ongezond leefmilieu door zeer geringe (door)stroming en verversing (door de dikke sliblagen) van het water. Het baggeren van de haven draagt in positieve zin bij aan vermindering of oplossing van dit probleem.

De gemeente Enschede is eigenaar van de gehele zuidelijke havenarm. Daarnaast heeft de gemeente voor de noordelijke havenarm een onderhoudsovereenkomst met Rijkswaterstaat op basis waarvan de gemeente verplicht is het beheer en onderhoud van de haven inclusief de kades en oevervoorzieningen uit te voeren. Zij is daarmee ook verantwoordelijk voor (de kosten voor) het wegwerken van het achterstallig onderhoud of de problemen en risico’s die ontstaan uit dit achterstallig onderhoud. (zie §3.3 van de Nota)

Tijdens de integrale afweging van 21 april 2008 heeft u besloten een bedrag van € 3.780.000,- (prijspeil 2005) te reserveren voor het wegwerken van het achterstallig onderhoud. U heeft daarnaast tijdens de integrale afweging aangegeven dat u voordat u de gereserveerde middelen beschikbaar stelt eerst verder geïnformeerd wilt worden over het belang van de haven (nut&noodzaak), belang en urgentie van het plegen van onderhoud met een onderbouwing van de kosten(waarom nu en welke alternatieven?) en de mogelijkheden tot cofinanciering door derden. In dit voorstel wordt hierop ingegaan.

2.     Situatieschets, probleemstelling, doelstelling

 

De haven en het Havengebied waarbinnen de haven ligt zijn van groot belang voor de gemeente Enschede. Naast de eerder genoemde functie van leverancier van arbeidsplaatsen (ongeveer 6000) is de haven ook een knooppunt in het Stedelijk netwerk in Twente, belangrijk voor de bereikbaarheid van economische kerngebieden, vormt het een schonere en duurzame concurrent voor het goederenvervoer over de weg, heeft het een belangrijke logistieke functie en zijn een groot aantal bedrijven afhankelijk van het vervoer van goederen over water. (zie hoofdstuk 1 Nota)

Op dit moment is er veel achterstallig onderhoud van kade- en oevervoorzieningen en baggerwerkzaamheden in de haven van Enschede, waardoor deze niet meer goed functioneert en er problemen en risico’s zijn ontstaan. Hieronder volgt een korte uiteenzetting van deze ontstane problemen en risico’s. (Zie hoofdstuk 2 Nota voor meer informatie).

De kades verkeren over het algemeen in een slechte conditie, waardoor er kans op inzakking aanwezig is. Vooral in de buurt van bebouwingen kan dit ernstige gevolgen hebben. Er zijn al schadeclaims door 2 bedrijven ingediend. De kades aan de zuidelijke en noordelijke havenarm van de Haven ogen rommelig en de bestaande oevervoorzieningen zijn grotendeels niet geschikt voor het laden en lossen van schepen. Daarnaast hebben ondernemers ook aangegeven meer behoefte aan locaties voor haven gerelateerde bedrijvigheid te hebben. Activiteiten gericht op de aanleg van kades aan weerzijden van de haven geven een eerste invulling aan deze behoefte. Deze maatregelen zijn niet opgenomen in dit voorstel en de genoemde kosten, maar worden wel meegenomen bij de plannen tot de revitalisering van het havengebied.

Een andere vorm van het achterstallig onderhoud is een dikke sliblaag die zich heeft zich vastgezet op de bodem van de vaarwegen. Door de sliblaag is de waterdiepte sterk afgenomen, waardoor bedrijven economische schade oplopen doordat ze de boten niet meer volledig kunnen laden of de boten vastlopen. Bovendien wordt de bereikbaarheid van de haven en de draaimogelijkheden voor boten ernstig belemmerd.

3.     Bevindingen uit de interactie met belanghebbenden

 

Er zijn een drietal partijen die belang hebben bij het uitvoeren van de achterstallige onderhoudswerkzaamheden aan de haven van Enschede. (zie ook hoofdstuk 3 van de Nota) Dit zijn:

Rijkswaterstaat: Deze is eigenaar van een deel van de vaarweg in de haven. Door een overeenkomst (1986) is de gemeente Enschede echter verantwoordelijk voor het onderhoud van de gehele haven inclusief de kades en oevers en de vaarweg van Rijkswaterstaat. Nadat de onderhoudsproblemen zijn opgelost kunnen er gesprekken met Rijkswaterstaat plaatsvinden om dit contract te herzien. (zie ook § 3.3 van de Nota)

Rijkswaterstaat werkt aan een verbreding en verdieping van het Twentekanaal van klasse IV naar geschiktheid voor klasse Va schepen (tot 2000 ton). Hierbij wordt vanaf 2010 een planstudie gestart waarin onderzocht wordt of verbreding en verdieping van het tracé tussen Hengelo en Enschede noodzakelijk is.

Lokale bedrijfsleven: Zowel de bedrijven die reeds gebruik maken van de waterweg als een aantal andere bedrijven heeft aangegeven meer te willen doen met vervoer van goederen over water. Deze bedrijven geven aan dat ze dan wel zeker moeten zijn van vrije doorgang, omdat het anders te risicovol is om hierin te investeren. Vanuit de gemeente worden interviews gehouden met diverse bedrijven in het havengebied. Hierin worden problemen en wensen geïnventariseerd.

Regio Twente: Deze onderschrijft, in de door haar opgestelde Binnenhavenvisie Twente (2008), het belang van een goed bereikbare haven en wil deze bereikbaarheid op korte termijn verbeteren. Deze visie is door het regiobestuur vastgesteld (op 23 juni 2008) nadat zij besproken is in het Portefeuilleoverleg Mobiliteit regio Twente, het Portefeuilleoverleg EZ (regio) en het BAB Economische zaken (netwerkstad)

Provincie Overijssel: De provincie Overijssel ondersteunt herstructurering van bedrijventerreinen. De Provincie is onder meer cofinancierder van de Topperaanvragen die de gemeente voor het havengebied heeft gedaan en nog gaat doen bij het Rijk. Bij de Topperaanvragen/herstructurering wordt uitgegaan van faciliteiten voor de uitbreiding van vervoer over water. Achterstallig onderhoud kan niet bij de Topper worden ingebracht. Verder is de Provincie één van de betrokken partijen geweest bij de regionale Binnenhavenvisie Twente.

De conclusie is dat de Provincie geen (financiële) verantwoordelijkheid heeft voor het baggeren van de haven. Dit is een onontkoombare gemeentelijke verantwoordelijkheid. Wel is bereikbaarheid via het water een noodzakelijke voorwaarde voor het door de Provincie ondersteunde beleid van herstructurering van watergebonden bedrijvenlocaties, zoals het havengebied.

Hoewel wij als gemeente eigenaar zijn en een onderhoudsplicht hebben voor de hele haven hebben de bovengenoemde partijen ook veel belang bij een goede bereikbaarheid van de haven. Daarom wordt met deze partijen nadrukkelijk gezocht naar mogelijke cofinanciering van de kosten.

4.     Informeren over het vervolg

 

De Raad zal nader geïnformeerd worden als de uitkomsten bekend zijn van:

1. mogelijkheden van de cofinanciering door derden;

2. gesprekken met Rijkswaterstaat over de herziening van het onderhoudscontract (nadat de onderhoudsproblemen zijn opgelost).

5.    Financiële informatie

 

Uit onderzoek in 2005, door een extern gespecialiseerd onderzoeksbureau (Syncera), is naar voren gekomen dat er in totaal € 8.180.000,- (prijspeil 2005) nodig is om de kades en watergangen in de haven zijn geheel te herstellen.

Op dit moment is voor het onderhoud van de haven op basis van de sobere variant tijdens de integrale afweging een bedrag van € 3.780.000,- (kade- en oeverherstel: € 1.280.000,- + uitbaggeren vaargeul: € 2.500.000) gereserveerd. Dit bedrag is echter nog niet daadwerkelijk beschikbaar voor herstel van de haven.

Er is bovendien nog een verschil van € 1.500.000,- tussen het benodigde budget voor de uitvoer van de sobere variant en het gereserveerde bedrag. Om dit verschil op te vangen wordt volop gezocht naar aanvullende middelen van derden en zijn al subsidieaanvragen uitgezet (zie §4.3 van de Nota). Gezien het belang van de onder punt 3 beschreven partijen (Rijkswaterstaat, lokale bedrijfsleven en Regio Twente) zal op basis van onze gezamenlijke verantwoordelijkheden naar cofinanciering worden gezocht. Een belangrijke constatering, die uit oriënterende gesprekken naar voren is gekomen, is dat om aanvullende middelen van derden te kunnen verkrijgen het noodzakelijk is ook over voldoende eigen middelen te beschikken. Daarom is het belangrijk dat de gemeente zelf de benodigde middelen beschikbaar stelt.

Het is van groot belang om op zo kort mogelijke termijn te beginnen met het wegwerken van het achterstallig onderhoud om nog grotere problemen en hogere kosten te voorkomen. Vanwege dit grote belang mag het wegwerken van het achterstallig onderhoud niet alleen afhangen van de mogelijke financiering door derden. Daarom wordt voorgesteld de werkzaamheden in 2 fasen uit te voeren.

In de eerste fase worden werkzaamheden uitgevoerd met de gemeentelijke bijdrage van € 3.780.000,- In deze fase wordt allereerst werkzaamheden aan de kades en oevervoorzieningen uitgevoerd en gebaggerd in de delen waar wij eigenaar zijn. De tweede fase wordt uitgevoerd na verwerving van derden middelen, waarbij het deel waar RWS eigenaar van is wordt gebaggerd. Voorafgaand aan de uitvoering van fase 2 wordt u nader geïnformeerd over de bereikte financiering door derden.

Uitgangspunt bij deze uitvoer in 2 fases is dat uiteindelijk een totaal bedrag van € 5.780.000,- (prijspeil 2005) wordt ingezet voor uitvoering van de benodigde werkzaamheden. (zie § 4.4 van de Nota) De genoemde bedragen in dit voorstel en de nota zijn gebaseerd op een prijspeil 2005. Een indexatie van de genoemde kosten van € 5.780.000,- naar het prijspeil in het uitvoeringsjaar 2009 betekent dat deze kosten dan € 6.500.000,- bedragen. Dit verschil van ongeveer € 700.000,- proberen we op te vangen door extra financiering door derden.

6.     Risicoparagraaf

 

Door de huidige zeer beperkte financiële middelen worden alleen acute schadegevallen verholpen (indien het budget hiervoor toereikend is) en wordt aan de structurele problemen niets gedaan. Hierdoor neemt de kans op meer en grotere schade toe. Gevolg hiervan is dat schades die in eerste instantie nog met eenvoudige en goedkope maatregelen kunnen worden verholpen, ernstiger worden en alleen nog met meer ingrijpende en duurdere herstelmaatregelen te verhelpen zijn. De kosten voor het onderhoud en herstel nemen hierdoor ook aanzienlijk toe.

Een ander groot gevolg van het nu niet overgegaan tot structureel onderhoud (baggeren en herstel kades en oevers) aan de haven is dat er nog grotere problemen en risico’s (zie ook §2.2 van de Nota) ontstaan. Zo bestaat de kans dat bedrijven grotere schadeclaims bij de gemeente gaan indienen. Dit omdat bedrijven echt onbereikbaar worden voor schepen of doordat er door het inkalven van taluds langs het kanaal schade ontstaat aan eigendommen van bedrijven of gevaarlijke situaties voor personen.

Alle problemen maken het vestigingsklimaat voor nieuwe bedrijven minder aantrekkelijk, waardoor het risico ontstaat dat nieuwe bedrijven zich niet in de haven willen vestigen of dat huidige bedrijven vertrekken. Dit ook gezien de haven ontwikkelingen in Hengelo en in de rest van de regio. In Hengelo wordt binnenkort op grote schaal gebaggerd om deze haven beter bereikbaar te maken. Indien nu op korte termijn geen actie wordt ondernomen kan de haven en daarmee het gehele Havengebied door hiervoor genoemde ontwikkelingen op den duur imagoschade oplopen.

Als de benodigde middelen beschikbaar zijn kan het achterstallig onderhoud en de daardoor ontstane problemen worden weggewerkt. Om te voorkomen dat de bovengenoemde problemen en risico’s in de toekomst opnieuw ontstaan is het belangrijk dat er structureel een oplossing wordt gevonden. Dit kan door voor het baggerwerk en kade en oeverherstel structureel budget beschikbaar te stellen. In de meerjaren onderhoudsplanning zullen deze structurele kosten verder meegenomen en uitgewerkt worden. Daarnaast wordt onderzocht of het onderhoudscontract met Rijkswaterstaat voor het onderhoud van de noordelijke havenarm dan kan worden herzien.

7.     Overige voor de raad relevante informatie

 

Overige informatie is te vinden in Nota ‘Onderhoud haven’ van 2 september 2008

8.     Bijlagen bij dit raadsvoorstel

 

Mee te zenden:

 

a.    Nota - Onderhoud haven (van 2 september 2008) inclusief bijlagen

 

Ter inzage (leeskamer):

 

a.    Binnenhavenvisie Twente (juni 2008)

 

Vertrouwelijke bijlagen (bij de griffie):

 

a.    N.v.t.

 

 

Burgemeester en Wethouders van Enschede,

de Secretaris,

de Burgemeester,

M.J.M. Meijs

P.E.J. den Oudsten

 

 

Besluit
van de Raad van de gemeente Enschede, gelezen het voorstel van Burgemeester en Wethouders van 02 september 2008, dienst DSOB, stuknummer 13454

 

 

1.       in te stemmen met de argumentatie als onderbouwing van de benodigde middelen voor het onderhoud van de haven;

  1. na instemming met de argumentatie de bij de integrale afweging gereserveerde middelen van € 3.780.000,- voor het onderhoud aan de haven beschikbaar te stellen.

 

 

 

 

 

 

 

 

vastgesteld in de vergadering van

de Griffier,

de Voorzitter,